Dawkowanie środków czystości zapisuje się na kilka sposobów. Na etykietach pojawiają się mililitry na litr wody, stężenia procentowe oraz proporcje 1:10, 1:50 czy 1:100. Oznaczenia wyglądają prosto. Wątpliwości pojawiają się najczęściej przy napełnianiu butelki albo wiadra o konkretnej pojemności. Jak rozcieńczać profesjonalne środki czystości i prawidłowo obliczyć ilość koncentratu?
Sprawdź: Jak przechowywać i dozować chemię profesjonalną? Poradnik dla firm
Koncentrat i roztwór roboczy - czym się różnią?
Koncentrat zawiera dużą ilość składników aktywnych, dlatego w większości zastosowań łączy się go z wodą. W ten sposób powstaje roztwór roboczy, czyli płyn przygotowany do użycia.
Nie każdy profesjonalny środek jest jednak koncentratem. Część preparatów sprzedaje się w wersji gotowej do użycia. Najczęściej rozpoznasz je po oznaczeniu RTU lub informacji, że produkt nie wymaga rozcieńczania. Po dolaniu wody taki preparat będzie po prostu zbyt słaby.
Przed przygotowaniem roztworu sprawdź też zalecenia dla wybranego sposobu czyszczenia. Jeden produkt może mieć kilka zastosowań i kilka zakresów dozowania. Znaczenie ma też metoda pracy. Roztwór przeznaczony do mycia ręcznego nie zawsze nadaje się do automatu szorująco-zbierającego, urządzenia natryskowego lub odkurzacza piorącego.
Jak czytać dawkowanie profesjonalnych środków czystości?
Producent może podać dawkowanie w mililitrach, procentach albo jako proporcję. Każdy z tych sposobów wymaga nieco innego obliczenia. Najpierw sprawdź więc, czy podana ilość dotyczy litra wody, czy litra gotowego roztworu. Różnica przy niskich stężeniach jest niewielka, ale rośnie wraz z ilością używanego preparatu.
Ile mililitrów koncentratu dodać do wody?
Zapis 5 ml na 1 litr wody oznacza, że do każdego odmierzonego litra wody dodajesz 5 ml preparatu. Do wiadra zawierającego 5 litrów wody wlejesz zatem 25 ml koncentratu. Po zmieszaniu otrzymasz nieco więcej niż 5 litrów roztworu roboczego.
Tak samo wygląda obliczenie każdej innej dawki. Jeśli producent zaleca 20 ml na litr wody, do 8 litrów dodasz 160 ml środka. Wystarczy pomnożyć liczbę litrów wody przez dawkę podaną na etykiecie.
Ilość koncentratu = ilość wody w litrach × dawka w ml na litr
W tym przypadku nie odejmuj koncentratu od objętości wody. Instrukcja odnosi się do ilości wody znajdującej się w pojemniku, a nie do końcowej objętości płynu. Jeżeli chcesz napełnić butelkę dokładnie do określonego poziomu, sprawdź, czy producent podał również dawkowanie dla gotowego roztworu.
Jak obliczyć stężenie procentowe roztworu?
Stężenie procentowe określa udział koncentratu w gotowym roztworze. Jeden litr ma 1000 ml, dlatego przygotowanie 1 litra roztworu o stężeniu 1% wymaga użycia 10 ml środka. Pozostałe 990 ml przypada na wodę.
Do obliczenia ilości koncentratu przyda się prosty wzór.
Ilość koncentratu = objętość gotowego roztworu × stężenie / 100
Wszystkie wartości powinny być zapisane w tej samej jednostce. Jeśli przygotowujesz 5 litrów płynu, najpierw zamień je na 5000 ml. Przy stężeniu 2% obliczenie wygląda następująco.
5000 ml × 2 / 100 = 100 ml
Do naczynia odmierz 100 ml koncentratu, a następnie dolej tyle wody, aby otrzymać łącznie 5 litrów roztworu. Ilość wody wyniesie 4900 ml. Dolanie 100 ml środka do pełnych 5 litrów wody dałoby 5,1 litra płynu o stężeniu nieco niższym niż 2%.
W przypadku najczęściej spotykanych stężeń obliczenia dla 1 litra roztworu wyglądają następująco:
- 0,25% - 2,5 ml koncentratu i 997,5 ml wody
- 0,5% - 5 ml koncentratu i 995 ml wody
- 1% - 10 ml koncentratu i 990 ml wody
- 2% - 20 ml koncentratu i 980 ml wody
- 3% - 30 ml koncentratu i 970 ml wody
- 5% - 50 ml koncentratu i 950 ml wody
Przy większej ilości roztworu zmieniają się liczby, ale nie zmienia się sposób liczenia. Do przygotowania 10 litrów płynu o stężeniu 3% potrzebujesz 300 ml środka. Wlej koncentrat do części wody, a następnie uzupełnij pojemnik wodą do poziomu 10 litrów.
Co oznacza rozcieńczenie 1:10, 1:50 i 1:100?
W tym miejscu najłatwiej o błąd, ponieważ proporcje nie zawsze są opisywane w ten sam sposób. Zapis 1:10 może oznaczać jedną część koncentratu i dziesięć części wody. Z połączenia 100 ml preparatu z 1000 ml wody powstanie wtedy 1100 ml roztworu. Faktyczny udział koncentratu wyniesie około 9,1%.
Rozcieńczenie 1:10 bywa też rozumiane jako jedna część środka w dziesięciu częściach gotowego roztworu. W takim przypadku 100 ml koncentratu uzupełnia się wodą do objętości 1 litra. Wody będzie 900 ml, a otrzymany roztwór będzie miał stężenie 10%.
Przy rozcieńczeniu 1:100 różnica jest znacznie mniejsza. Jedna część środka i 100 części wody daje stężenie około 0,99%. Jedna część środka w 100 częściach gotowego roztworu odpowiada dokładnie 1%. Przy proporcji 1:10 rozbieżność jest już na tyle duża, że nie warto jej ignorować.
Jak rozstrzygnąć, który sposób liczenia miał na myśli producent? Sprawdź przykład podany w mililitrach. Jeśli przy proporcji 1:10 instrukcja zaleca 100 ml preparatu na 1 litr wody, chodzi o jedną część środka i dziesięć części wody. Jeśli te same 100 ml należy uzupełnić wodą do 1 litra, koncentrat ma zajmować jedną dziesiątą gotowego roztworu. Sam zapis proporcji nie powinien być ważniejszy niż pełna instrukcja dawkowania.
Jak obliczyć ilość koncentratu do butelki 500 lub 750 ml?
Butelki ze spryskiwaczem często mają pojemność mniejszą niż litr. Stężenie procentowe oblicza się jednak dokładnie tak samo. Do przygotowania 500 ml roztworu o stężeniu 2% potrzebujesz 10 ml koncentratu. Ilość wody wyniesie 490 ml.
W przypadku butelki o pojemności 750 ml i tego samego stężenia obliczenie wygląda tak.
750 ml × 2 / 100 = 15 ml
Odmierz 15 ml preparatu, wlej go do części wody, a później uzupełnij butelkę do 750 ml. Nie nalewaj najpierw 750 ml wody, ponieważ po dodaniu środka płyn nie zmieści się w opakowaniu.
Przy bardzo małych dawkach potrzebna jest dokładna miarka. Nakrętka nie ma określonej pojemności, jeśli producent wyraźnie tego nie zaznaczył. Jedna pompka dozująca również nie zawsze odpowiada tej samej liczbie mililitrów. Sprawdzisz to, odmierzając dziesięć pełnych porcji do naczynia z podziałką. Jeśli otrzymasz 200 ml płynu, jedno naciśnięcie pompki daje około 20 ml.
Może Cię zainteresować: 5 błędów, które popełniasz, używając profesjonalnych środków czystości. Jak ich unikać?
Mililitry i gramy nie zawsze znaczą to samo
Płynne środki czystości najczęściej dozuje się objętościowo, czyli w mililitrach lub litrach. Nie należy zastępować tych wartości gramami bez sprawdzenia gęstości preparatu. Jeden mililitr wody waży około jednego grama, ale skoncentrowany środek zasadowy może być od niej wyraźnie cięższy.
Jeśli produkt ma gęstość 1,2 g/ml, 100 ml koncentratu waży około 120 g. Z kolei odmierzenie 100 g tego środka da jedynie około 83 ml. Informację o gęstości znajdziesz w danych technicznych lub karcie charakterystyki. Gdy instrukcja podaje dawkę w mililitrach, najprościej użyć osobnej miarki do środków chemicznych albo skalibrowanego dozownika.
Jak prawidłowo przygotować roztwór roboczy?
Do rozcieńczania wybierz czysty pojemnik odporny na działanie danego preparatu. Nie wykorzystuj opakowań po napojach ani naczyń używanych później do żywności. Przyda się również osobna miarka z czytelną podziałką. Jeśli etykieta lub karta charakterystyki wymaga rękawic albo okularów ochronnych, załóż je przed otwarciem koncentratu.
Przygotowanie roztworu roboczego wygląda następująco:
- Przeczytaj dawkowanie przeznaczone do planowanego rodzaju czyszczenia.
- Oblicz ilość koncentratu dla pojemności butelki, wiadra lub zbiornika maszyny.
- Wlej do pojemnika część wody o temperaturze zalecanej przez producenta.
- Odmierz koncentrat i powoli dodaj go do wody, o ile instrukcja nie wskazuje innej kolejności.
- Jeśli liczysz stężenie gotowego roztworu, uzupełnij wodą do wyznaczonej objętości.
- Delikatnie wymieszaj płyn, unikając niepotrzebnego spienienia.
- Oznacz pojemnik nazwą środka, stężeniem i datą przygotowania.
Wlewanie wody bezpośrednio do koncentratu ułatwia rozchlapanie mocnego preparatu. Może też powodować gwałtowne pienienie. Wyjątkiem jest sytuacja, w której producent wyraźnie zaleca inną kolejność mieszania. Dotyczy to również temperatury. Ciepła woda nie zawsze sprawdza się lepiej, a bardzo gorąca może zmienić działanie niektórych składników i zwiększyć ilość oparów.
Czy większa ilość środka czyści lepiej?
Mocniejszy roztwór nie gwarantuje czystszej powierzchni. Każdy koncentrat ma określony zakres skutecznego dozowania. Jego przekroczenie zwiększa zużycie produktu, a przy okazji może pozostawić lepki osad, smugi albo intensywny zapach. Nadmiar preparatu wymaga też dłuższego płukania i zużycia większej ilości wody.
Zbyt wysokie stężenie zasadowego lub kwaśnego środka może odbarwić, zmatowić albo uszkodzić wrażliwą powierzchnię. W maszynie czyszczącej problemem bywa nadmierna ilość piany i osad pozostający w zbiorniku, przewodach lub na posadzce. Do mycia maszynowego używaj preparatów przeznaczonych do tego celu. Płyn silnie pieniący nie staje się odpowiedni do automatu po zmniejszeniu dawki.
Za słaby roztwór również nie jest oszczędnością. Jeśli nie usunie zabrudzenia, konieczne będzie powtórzenie całej pracy. Przy dawkowaniu podanym w przedziale zacznij od wartości przeznaczonej do danego rodzaju mycia. Górna granica może być odpowiednia przy silniejszych zabrudzeniach lub twardszej wodzie, o ile właśnie takie zastosowanie opisuje producent.
Czy twarda woda wymaga użycia większej ilości koncentratu?
Twarda woda może osłabiać działanie części detergentów i sprzyjać powstawaniu osadu. Nie oznacza to jednak, że do każdego wiadra należy automatycznie dolać więcej środka. Profesjonalne preparaty różnią się składem od chemii gospodarczej. Wiele produktów zawiera substancje ograniczające wpływ jonów wapnia i magnezu.
Jeśli dawkowanie zależy od twardości wody, producent zazwyczaj podaje osobne wartości dla wody miękkiej, średnio twardej i twardej. Takie zalecenia są częste przy płynach do zmywarek gastronomicznych i urządzeń dozujących. Jeśli na etykiecie nie ma podobnego rozróżnienia, pozostań w podanym zakresie i sprawdź pozostałe przyczyny słabego efektu. Problemem może być niewłaściwy preparat, zbyt krótki czas działania, niedopasowana temperatura albo zabrudzenie wymagające mycia okresowego zamiast bieżącego.
Jak rozcieńczać środek do dezynfekcji?
Podczas dezynfekcji prawidłowa ilość koncentratu to jeden z kilku parametrów. Producent określa również czas działania i zakres drobnoustrojów, wobec których preparat wykazuje skuteczność. Powierzchnia powinna pozostać zwilżona przez cały wskazany czas. Zbyt szybkie wytarcie płynu może sprawić, że prawidłowo przygotowany roztwór nie wykona swojego zadania.
Nie zwiększaj ani nie zmniejszaj samodzielnie stężenia środka dezynfekcyjnego. W przypadku preparatów mających kilka zakresów działania sprawdź, jakie stężenie i czas przewidziano dla potrzebnego efektu. Roztwór bakteriobójczy może wymagać innych parametrów niż roztwór o działaniu wirusobójczym lub grzybobójczym.
Sprawdź też, jak długo gotowy płyn zachowuje właściwości. Niektóre roztwory przygotowuje się bezpośrednio przed użyciem, inne można przechowywać przez czas podany w instrukcji. Pojemnik powinien zawierać nazwę preparatu, stężenie, datę sporządzenia oraz termin wymiany. Nie dolewaj świeżego roztworu do pozostałości starego.
Jakich środków czystości nie wolno ze sobą mieszać?
Łączenie preparatów nie wzmacnia ich działania. Może natomiast doprowadzić do reakcji chemicznej, wydzielania niebezpiecznych gazów albo utraty właściwości myjących i dezynfekcyjnych. Dotyczy to przede wszystkim produktów chlorowych, kwaśnych, zasadowych oraz zawierających amoniak, ale najbezpieczniejsza zasada jest prostsza. Nie mieszaj żadnych środków, jeśli ich producent wyraźnie na to nie zezwala.
Płukanie po jednym etapie czyszczenia to bardzo ważny krok, gdy później używany jest preparat o innym odczynie. Nie wystarczy wylać zawartości wiadra i przygotować w nim następnego płynu. Pojemnik, miarkę oraz używany sprzęt umyj zgodnie z instrukcją, aby nie pozostały w nich resztki poprzedniego środka.
Przeczytaj też: pH środków czystości - jak dobrać preparat do zabrudzenia i powierzchni?
Na ile wystarcza litr koncentratu?
Wydajność profesjonalnego środka zależy od stężenia roztworu roboczego. Z jednego litra koncentratu stosowanego w stężeniu 1% przygotujesz około 100 litrów gotowego płynu. Przy stężeniu 2% będzie to 50 litrów, a przy 0,5% nawet 200 litrów.
Łatwo na tej podstawie obliczyć rzeczywisty koszt mycia. Jeśli litr koncentratu kosztuje 30 zł i jest używany w stężeniu 1%, jeden litr roztworu roboczego kosztuje około 30 gr. Przy stężeniu 2% koszt wzrośnie do około 60 gr. Do porównywania preparatów lepiej wykorzystać cenę gotowego roztworu niż cenę samego opakowania.
Prawidłowe dozowanie ma zatem wpływ na skuteczność czyszczenia, trwałość powierzchni i rzeczywiste zużycie chemii. Najpierw odczytaj sposób zapisu na etykiecie, później wykonaj obliczenie dla konkretnej objętości, a na końcu odmierz preparat odpowiednią miarką. Kilkanaście sekund poświęconych na sprawdzenie dawki jest tańsze niż ponowne mycie podłogi pokrytej smugami albo naprawa maszyny wypełnionej pianą.
Polecamy też inne poradniki w naszej hurtowni profesjonalnych środków czystości:
- Jak twarda woda wpływa na sprzątanie? Dobór chemii i prawidłowe dozowanie detergentów
- Dlaczego nie można mieszać ze sobą różnych środków czystości? Poznaj substancje wchodzące ze sobą w reakcję
- Co to jest REACH? Definicja, wymagania i wpływ na obrót środkami czystości w UE
- Czym jest MSDS? Najważniejsze informacje o kartach charakterystyki substancji chemicznych
- Certyfikat NSF - co to? Bezpieczeństwo produktów pod kątem kontaktu z żywnością
- Plan mycia i dezynfekcji zgodny z wymaganiami IFS i BRC - jak przygotować?
- Jakie są przykłady detergentów i jak działają różne środki czystości?
- Jakie są głównych 9 rodzajów środków czyszczących?
- Jak sprzątać u kogoś w domu? Poradnik dla pań sprzątających
- Top 5 marek profesjonalnych środków czystości – porównanie i recenzje
- Gdzie wyrzucić przeterminowane środki czystości?
- Jak dobrać środki czystości do rodzaju zabrudzeń?
- Środki czystości a bezpieczeństwo pracowników – co mówi prawo i BHP?
- Profesjonalne środki czystości dla hoteli - jakie wybrać?
- Jak działają środki czystości?
