Masz do czynienia z zerwanym gwintem? Uszkodzoną nakrętkę łatwo wymienić, ale naprawa otworu w obudowie maszyny wymaga dokładniejszych oględzin i dobrania odpowiednich narzędzi. Zanim jednak zamówisz nową część, sprawdź, czy uda się naprawić samo mocowanie. Jak naprawić zerwany gwint? Kiedy wystarczy gwintownik, a kiedy lepiej zastosować większą śrubę lub wkładkę naprawczą?
Przeczytaj też: Jakie wiertło pod gwint? Dobór wiertła do gwintów - tabela gwintów
Jak rozpoznać zerwany gwint?
Do zerwania gwintu często dochodzi podczas dokręcania śruby. W pewnym momencie opór nagle maleje i mimo kolejnych obrotów klucza nie udaje się docisnąć zamocowania. Jeśli zauważysz, że zaczyna się tak dziać przerwij dokręcanie i wykręć śrubę, żeby sprawdzić, gdzie powstało uszkodzenie. Problem może dotyczyć zarówno jej zwojów, jak i gwintu w otworze.
Zacznij od obejrzenia śruby na całej długości gwintu. Spłaszczone, wykruszone lub ścięte zwoje są powodem do jej wymiany, ponieważ uszkodzona śruba może pogorszyć stan otworu przy kolejnym montażu. Sam otwór oczyść z zabrudzeń, pozostałości kleju i korozji. Niekiedy to właśnie one utrudniają wkręcanie, choć zwoje pozostają sprawne.
Co robić, gdy pojawiają się pierwsze objawy uszkodzenia śruby?
Po oczyszczeniu łatwiej ocenisz, czy gwint jest tylko miejscowo zagnieciony, czy brakuje już części jego zwojów. W pierwszym przypadku można spróbować poprawić go odpowiednim narzędziem. Jeśli jednak zwoje zostały wyrwane i śruba nie ma się na czym utrzymać, naprawa będzie wymagała wykonania większego gwintu lub osadzenia wkładki.
Zanim przejdziesz do obróbki, sprawdź jeszcze mocowanie nakrętki, jeśli jest osadzona w obudowie. Zdarza się, że obraca się razem ze śrubą, przez co nie da się dokręcić połączenia, mimo że sam gwint jest w dobrym stanie. Wówczas naprawy wymaga osadzenie nakrętki. Natomiast zwykłą nakrętkę z uszkodzonym gwintem najprościej wymienić na nową.
Czym naprawić gwint?
Zanim sięgniesz po narzędzia do naprawy, ustal średnicę i skok gwintu. Średnicę zmierzysz suwmiarką, a skok, czyli odległość między sąsiednimi zwojami, sprawdzisz grzebieniem do gwintów. Sam pomiar średnicy nie wystarczy, ponieważ śruby o tym samym rozmiarze mogą mieć różny skok. Przykładowo standardowy gwint M8 ma skok 1,25 mm, ale występuje też w odmianie drobnozwojnej M8 × 1. Gwintownik o niewłaściwym skoku uszkodzi zachowane zwoje zamiast je poprawić.
Co sprawdzić przed naprawą gwintu?
Przed rozpoczęciem naprawy gwintu sprawdź też:
- czy otwór jest przelotowy, czy kończy się wewnątrz materiału;
- jak głęboko sięga uszkodzenie i jaka jest całkowita głębokość otworu;
- czy ścianki wokół otworu są dostatecznie grube, aby można było go rozwiercić;
- czy większa śruba zmieści się w mocowanej części i nie utrudni jej montażu.
O grubości ścianek pamiętaj również wtedy, gdy planujesz użyć wkładki naprawczej. Co prawda pozwala ona zachować dotychczasowy rozmiar śruby, ale do jej osadzenia potrzebny jest większy otwór. Rozwiercenie cienkiego odlewu albo otworu położonego blisko krawędzi może nadmiernie osłabić część.
Przy okazji oględzin sprawdź, czy materiał wokół otworu nie jest pęknięty, ponieważ odtworzenie gwintu nie naprawi samej obudowy. W przypadku mocowań w hamulcach, zawieszeniu i urządzeniach dźwignicowych zapoznaj się też z zaleceniami producenta dotyczącymi dopuszczalnego sposobu naprawy.
Naprawa gwintu gwintownikiem - kiedy wystarczy?
Gwintownik może pomóc, gdy śruba została wprowadzona pod kątem i zagniecione zwoje utrudniają jej prawidłowe wkręcenie. Jeśli większość gwintu jest zachowana, poprawienie go w tym samym rozmiarze pozwala usunąć zadziory i miejscowe nierówności. Najpierw jednak dokładnie oczyść otwór i sprawdź, czy po usunięciu zabrudzeń śruba daje się wkręcić bez zacinania. Być może dalsza obróbka nie będzie potrzebna.
Do poprawiania zachowanych zwojów służą również narzędzia przeznaczone do regeneracji gwintów. Jeśli korzystasz ze zwykłego gwintownika skrawającego, pracuj ostrożnie, ponieważ usuwa on materiał. Zamocuj go w pokrętle i wprowadź zgodnie z osią otworu, tak aby wszedł w istniejące zwoje. Użyj też środka smarnego dobranego do obrabianego materiału.
Jak używać gwintownika ręcznego?
Podczas pracy tradycyjnym gwintownikiem ręcznym co pewien czas lekko go cofnij, aby przełamać wiór. Jeśli poczujesz duży opór, przerwij pracę i sprawdź przyczynę. Narzędzie mogło wejść krzywo, zakleszczyć się na wiórach albo dotrzeć do dna otworu. Próba dalszego obracania go siłą może skończyć się złamaniem gwintownika.
Poprawienie gwintu pomaga przy niewielkich uszkodzeniach, ale nie uzupełni wyrwanych zwojów. Jeżeli śruba obraca się w zbyt dużym otworze, kolejne przejścia gwintownikiem nie przywrócą jej mocowania. W takiej sytuacji rozważ zmianę rozmiaru gwintu lub zastosowanie wkładki.
Jak naprawić zerwany gwint przez zmianę rozmiaru?
Jeśli wokół uszkodzonego otworu jest odpowiednio dużo materiału, możesz go rozwiercić i naciąć większy gwint. W ten sposób nowe zwoje powstaną w nieuszkodzonej części ścianki. Zanim jednak wybierzesz tę metodę, sprawdź, czy w całym mocowaniu da się zastosować większą śrubę.
Zmiana średnicy może oznaczać konieczność powiększenia otworu również w przykręcanym elemencie. Większy łeb może nie zmieścić się w dotychczasowym pogłębieniu. Wtedy do nowej śruby może być potrzebna inna podkładka. W ciasnej obudowie nawet niewielka różnica wymiarów może więc utrudnić ponowne złożenie części.
Rozmiar nowego gwintu dobierz po zmierzeniu uszkodzonego otworu. Jeśli jest mocno rozbity lub owalny, najbliższa większa średnica może okazać się niewystarczająca. Po rozwierceniu w ściankach musi pozostać dość materiału na nacięcie pełnych zwojów, dlatego nie warto dobierać rozmiaru wyłącznie na podstawie oznaczenia starej śruby.
Może Cię zainteresować: Top 10 najczęściej popełnianych błędów przy montażu zamocowań – jak ich unikać?
Jak dobrać wiertło i wykonać nowy gwint?
Wiertło dobiera się do średnicy i skoku planowanego gwintu. Przy wykonywaniu standardowego gwintu M8 × 1,25 gwintownikiem skrawającym zwykle stosuje się wiertło 6,8 mm, a dla M10 × 1,5 wiertło 8,5 mm. Otwór musi być mniejszy od nominalnej średnicy gwintu, żeby w jego ściankach pozostał materiał na zwoje. Dlatego otwór wykonany wiertłem 10 mm będzie za duży pod zwykły gwint M10.
Przed wierceniem dobrze zamocuj naprawianą część. Jeśli da się ją zdemontować, łatwiej zachowasz oś otworu na wiertarce stołowej niż przy wierceniu z ręki. Po rozwierceniu usuń zadziory i lekko sfazuj wejście, a następnie wykonaj gwint narzędziem dobranym do materiału oraz rodzaju otworu. Jeżeli używasz zestawu gwintowników ręcznych, zachowaj kolejność wskazaną przez producenta.
Przy otworze nieprzelotowym uwzględnij także miejsce potrzebne do pracy narzędzia. Początkowa część gwintownika, nazywana nakrojową, nie nacina jeszcze zwojów o pełnym profilu. Otwór powinien więc sięgać głębiej niż planowana długość pełnego gwintu. Potrzebny jest również zapas na wióry i stożkowe dno pozostawione przez wiertło. Zanim go pogłębisz, upewnij się, że pozwalają na to grubość części oraz położenie kanałów wewnątrz obudowy.
Wkładka naprawcza do gwintu - kiedy warto ją zastosować?
Gdy większa śruba nie zmieści się w mocowaniu albo jej zastosowanie wymagałoby przerabiania innych części, przydatna będzie wkładka naprawcza. Pozwala ona odtworzyć gwint o pierwotnej średnicy i skoku, dzięki czemu po naprawie możesz pozostać przy dotychczasowym rozmiarze śruby.
Jak dobrać wkładkę naprawczą do gwintu?
Do wyboru są między innymi wkładki drutowe i tulejowe. Wkładka drutowa ma postać spirali z drutu o specjalnym profilu, natomiast tulejowa ma pełną ściankę oraz gwint wewnętrzny i zewnętrzny. Obie osadza się w naprawianej części, a następnie wkręca w nie śrubę. Różnią się jednak sposobem przygotowania otworu i montażu, dlatego narzędzia dobieraj do konkretnego systemu.
Przy zakupie sprawdź też długość wkładki. W systemach drutowych oznaczenia 1D, 1,5D czy 2D odnoszą się do wielokrotności nominalnej średnicy gwintu. Wkładka M8 o długości 1,5D ma zatem po zamontowaniu 12 mm. Jej długość powinna odpowiadać dostępnej głębokości otworu, materiałowi obudowy i obciążeniu połączenia. Zbyt długa nie zmieści się prawidłowo w otworze, a zbyt krótka może nie zapewnić wystarczającej długości zazębienia ze śrubą.
Do pojedynczej naprawy wygodnie jest kupić zestaw przeznaczony do konkretnego rozmiaru gwintu. Sprawdź jednak jego zawartość, ponieważ nie każdy komplet obejmuje wszystkie potrzebne narzędzia. W typowym zestawie do montażu wkładki drutowej potrzebujesz wiertła, specjalnego gwintownika i narzędzia montażowego. Jeśli wkładka ma zabierak wymagający odłamania po montażu, potrzebne będzie również narzędzie do jego usunięcia.
Jak zamontować wkładkę naprawczą?
Zacznij od rozwiercenia uszkodzonego otworu do średnicy wskazanej przez producenta zestawu. Następnie natnij gwint pod wkładkę, korzystając z przeznaczonego do tego gwintownika, często oznaczanego jako STI. Zwykły gwintownik M8 nie przygotuje otworu pod wkładkę M8, ponieważ poza śrubą musi się w nim zmieścić również drut wkładki.
Po usunięciu wiórów wkręć wkładkę za pomocą narzędzia montażowego. Wkładki drutowe osadza się nieco poniżej powierzchni części, na głębokości podanej w instrukcji. Prowadź wkładkę bez rozciągania i wciskania jej na siłę. Wyraźny opór podczas montażu jest powodem do sprawdzenia otworu oraz ustawienia narzędzia, zanim dalsza praca uszkodzi zwoje.
Wkładki do gwintów - tulejowe a drutowe
W tradycyjnych wkładkach drutowych zabierak odłamuje się po montażu w wyznaczonym miejscu. Postępuj zgodnie z instrukcją i usuń odłamany fragment, zwłaszcza jeśli otwór prowadzi do wnętrza urządzenia. Ten etap zależy od budowy wkładki, ponieważ dostępne są także systemy bez zabieraka oraz rozwiązania, w których pozostaje on po montażu.
Kotwa tulejowa
Wkładki tulejowe mogą wymagać dodatkowego pogłębienia pod kołnierz albo użycia narzędzia, które blokuje tuleję w materiale. Z tego powodu montuj je według instrukcji właściwej dla danego systemu. Po zakończeniu naprawy oczyść otwór i sprawdź, czy śruba wkręca się prawidłowo.
Jak naprawić zerwany gwint w aluminium?
Gwint w aluminium łatwo uszkodzić przez zbyt mocne dokręcenie stalowej śruby lub wprowadzenie jej pod kątem. Zwoje zużywają się też w mocowaniach, które są często rozbierane, szczególnie gdy do kolejnego montażu używa się uszkodzonej śruby. Dlatego przed naprawą obejrzyj również jej gwint i w razie potrzeby wymień śrubę na nową.
Sposób naprawy zależy od zakresu uszkodzenia. Miejscowe zagniecenia można spróbować poprawić, natomiast przy wyrwanych zwojach często sprawdza się wkładka naprawcza. Pozwala zachować rozmiar śruby, a stalowy gwint wewnątrz wkładki dobrze znosi wielokrotne montaże. Możesz też wykonać większy gwint, jeśli po rozwierceniu ścianki odlewu pozostaną dostatecznie grube.
Do obróbki aluminium używaj ostrych narzędzi i odpowiedniego środka smarnego, ponieważ wióry mogą przywierać do ostrzy. Zabezpiecz również wnętrze obudowy przed opiłkami. Jeśli są w niej łożyska, kanały olejowe lub elektronika, a usunięcie wszystkich wiórów po naprawie byłoby utrudnione, wcześniej zdemontuj część.
Czy można naprawić zerwany gwint na śrubie?
Niewielkie zagniecenia gwintu zewnętrznego można poprawić narzynką lub narzędziem do regeneracji gwintów. Dobierz średnicę i skok do naprawianego gwintu, a narzędzie prowadź po zachowanych zwojach. W ten sposób usuniesz nierówności utrudniające nakręcanie nakrętki.
Przy mocno ściętych zwojach zwykłą śrubę najlepiej wymienić, ponieważ narzynka nie uzupełni brakującego materiału. Więcej uwagi wymaga gwint na osi lub sworzniu, które stanowią część większego podzespołu. W takim przypadku sposób naprawy powinien uwzględniać budowę i obciążenie elementu. To, że po poprawieniu gwintu da się nakręcić nakrętkę, nie świadczy jeszcze o wymaganej wytrzymałości połączenia.
Czy klej do gwintów pomoże przy zerwanym gwincie?
Klej do gwintów stosuje się, żeby śruby nie odkręcały się pod wpływem drgań. Sprawdzi się więc w połączeniu, którego zwoje są sprawne. Gdy zostały wyrwane i śruba obraca się w miejscu, samo użycie kleju nie zapewni stabilności.
Owijanie śruby taśmą lub wkładanie drutu do otworu to też nie jest dobry pomysł. W ten sposób można chwilowo zmniejszyć luz, ale śruba nadal nie będzie miała prawidłowego podparcia na zwojach. Poza tym - pozostałości taśmy czy drutu utrudnią późniejsze oczyszczenie otworu, dlatego lepiej od razu dobrać naprawę do rodzaju uszkodzenia.
Sprawdź: Jak wykręcić wyrobioną lub urwaną śrubę? Metody, narzędzia i użycie wykrętaka
Jak dokręcić śrubę po naprawie gwintu?
Po zakończeniu obróbki dokładnie usuń wióry i zacznij wkręcać śrubę ręką. Powinna wchodzić płynnie, bez zakleszczania. Jeśli zacina się już przy pierwszych obrotach, wykręć ją i sprawdź, czy została wprowadzona prosto, czy w otworze nie pozostały zabrudzenia oraz czy średnica i skok obu gwintów są zgodne. Przy pracach wymagających kontroli wymiarów sprawdź wykonany gwint odpowiednim sprawdzianem.
W otworze nieprzelotowym znaczenie ma również długość śruby. Zbyt długa oprze się o dno, zanim dociśnie zamocowanie, przez co podczas dokręcania poczujesz opór, choć połączenie nadal będzie luźne. Jeśli spróbujesz wtedy mocniej dokręcić śrubę, możesz ponownie uszkodzić gwint.
Do końcowego dokręcania zastosuj moment obrotowy przewidziany dla danego elementu. Montaż stalowej wkładki nie uzasadnia zwiększania tej wartości, ponieważ obciążenie nadal przenosi także materiał obudowy. Uwzględnij też zalecenia dotyczące smarowania: olej, smar i klej wpływają na tarcie, a tym samym na docisk uzyskiwany przy określonym momencie dokręcania.
Przy każdym kolejnym montażu najpierw wykonaj kilka obrotów ręcznie, a dopiero później użyj klucza. W ten sposób wyczujesz ewentualne zacinanie, zanim większą siłą uszkodzisz zwoje. Jeśli śruba od początku stawia opór, wykręć ją i sprawdź przyczynę.
Polecamy też inne poradniki w naszej hurtowni technicznej TE-CH.pl:
- Jak dobrać otwornicę do materiału? Otwornice do drewna, metalu, betonu i ceramiki
- Klucz dynamometryczny - jaki wybrać i jak działa?
- Kombinerki czy obcęgi? Co wybrać? Przewodnik po rodzajach szczypiec
- Jakie wiertło do aluminium wybrać? Jak wiercić w tym miękkim metalu?
- Jakie wiertło do konfirmatów?
- Dlaczego wkręty pękają? Jak tego uniknąć?
- Jak czytać oznaczenia i klasy wytrzymałości wkrętów?
- Jak dobrać łączniki do betonu? Kotwy, śruby i wkręty
- Certyfikaty i normy dla zamocowań budowlanych – postaw na bezpieczeństwo
- Jak zabezpieczyć śruby przed rdzą? Kompletny poradnik
- Jak mierzyć wkręty i śruby? Poradnik
- Śruba a wkręt – różnice
